سایهای که روسیه بر اروپا میاندازد، اروپا را مجبور کرده تا حقیقت را بپذیرد: خطر جنگ دوباره واقعی است
زمانی که گروهی از متخصصان دفاعی در ماه گذشته در وایتهال، مقر دولت بریتانیا، گردهم آمدند تا دربارهٔ میزان آمادگی بریتانیا و متحدانش برای جنگی که معتقدند ممکن است در چند سال آینده رخ دهد، بحث کنند، نتیجهگیریشان بسیار تاریک بود: آنها آماده نیستند.
افرادی که در این همایش، میزبانیشده توسط مؤسسهٔ خدمات مشترک سلطنتی (RUSI) مستقر در لندن، حضور یافتند، جنگطلب نبودند؛ آنها افراد آگاه بودند. اعضای فعلی و پیشین نیروهای مسلح، مقامات دولتی و ناتو، پژوهشگران و متخصصان صنعت دفاعی که استدلالشان بر پایهٔ ارزیابی اطلاعاتی گستردهٔ این است که روسیه برای احتمال بروز تعارض مستقیم با اروپا در حال آمادهسازی است، بود.
به گفتهٔ آنها، تنها راه جلوگیری از این اتفاق این است که مطمئن شویم اگر جنگی رخ دهد، اروپا پیروز میشود.
سرمایهگذاری بیشتر در نظام دفاعی اروپایی که بهطور مزمن کمبودجهگذاری میشود، کلیدی است، اما کارشناسان امنیتی بهطور فزایندهای هشدار میدهند که یک تغییر اساسی در ذهنیت نیز در سراسر حوزه ضروری است. به گفتهٔ آنها، زمان آن رسیده که دولهای اروپایی شهروندان خود را در این مسیر جذب کنند و روشن سازند که دوران امکان نادیده گرفتن تهدید جنگ برای اروپا، بهپایان رسیده است.
«فکر میکنم نشانهای وجود دارد که جوامع مایلند دربارهٔ این موضوع گفتوگو کنند، اما بهنظر میرسد برخی دولتها هنوز بهقدر کافی اطمینان ندارند تا این گفتوگو را با عموم مردم خود داشته باشند»، گفت سم گرین، استاد سیاست روسیه در کالج کینگز لندن و کارشناس تابآوری دموکراسی.
توافق فزایندهای میان کارشناسان وجود دارد که روسیه در حال حاضر جنگ ترکیبی علیه غرب انجام میدهد؛ از طریق عملیات تخریبی، وارد کردن هرج و مرج و اطلاعات نادرست به بحثهای سیاسی داخل کشور. آنها به شواهد گستردهای اشاره میکنند، از جمله تکرار نفوذهای ناخواستهٔ هواپیماها و پهپادهای روسی به فضای هوایی ناتو و اختلال GPS در کشورهای بالتیک، کمپینهای دیساینفورمیشن، و حملات تخریبی به زیرساختهای حیاتی در چندین کشور که به خدمات مخفی روسیه ردیابی شدهاند. روسیه بهطور مستمر از دخالت خود انکار میکند.
گرین گفت این حملات پیش از این دیدگاههای بسیاری در اروپا را تغییر دادهاند، حتی اگر برخی سیاستمداران هنوز مایل به نامگذاری صریح این حوادث بهعنوان جنگ ترکیبی نباشند.
«فکر میکنم مردم ترسیدهاند، بهویژه چون این مسأله روز بهروز آشکارتر میشود»، او گفت. «ما پهپادها را در اطراف فرودگاهها میبینیم و بهنظر میرسد حس رو به رشدی وجود دارد که بهسختی میتوان گفت زمان فقط مسألهای است تا یکی از این پهپادها یک هواپیمای تجاری را سرنگون کند».
نگرانیهای بالتیک
در حالی که مسکو تاکنون هیچ حملهٔ مستقیم علیه متحدان ناتو در اروپا انجام نداده است – کارشناسان میگویند این بهدلیل این است که روسیه میداند با تواناییهای فعلیاش نمیتواند ائتلاف را شکست دهد – نشانههای فزایندهای وجود دارد که این وضعیت در آینده ممکن است تغییر کند.
یادآور ساعِتکننده ناتو، مارک روت، اوایل سال جاری هشدار داد که روسیه میتواند در طول پنج سال آینده آماده بهکارگیری نیروی نظامی علیه ناتو باشد. وزیر خارجه آلمان، یوهان وادفول، این هشدار را در سخنانی در ماه گذشته تکرار کرد و گفت که نهادهای اطلاعاتی آلمانی بر این باورند که مسکو «حداقل گزینه جنگ علیه ناتو را تا سال ۲۰۲۹ بهصورت باز نگه میدارد».
رئیسجمهور روسیه، ولادیمیر پوتین، در اوایل دسامبر گفت که روسیه برنامهای برای جنگ با اروپا ندارد، اما «اگر اروپا ناگهان بخواهد با ما جنگ کند و آن را آغاز کند، ما هماکنون آمادهایم».
توافق عمومی میان کشورهای بالتیک این است که حملهای علیه آنها میتواند در کمتر از سه سال آینده رخ دهد. وقتی پژوهشگران مرکز Belfer برای علم و امور بینالمللی در مدرسه کندی هاروارد به هشدارها و پیشبینیهای ارائهشده توسط مقامات مختلف دربارهٔ آمادگی و تمایل روسیه برای آغاز جنگ علیه ناتو نگاهی انداختند، متوجه شدند که سالهای ۲۷۲۷ و ۲۷۲۸ بیشترین بار ذکر شدهاند.
درک این تهدید منجر به این شد که ناتو برنامههای اضطراری برای مقابله با احتمال تجاوز روسیه به کشورهای بالتیک تدوین کند.
اما کارشناسان هشدار میدهند که برنامههای ائتلاف بهپوشش کافی نیستند.
«یک برنامه وجود دارد، با اعداد. اما دولتها گامهای ضروری برای اجرای آن را برنمیدارند. ما هنوز برنامهریزی میکنیم بر پایهٔ چیزهایی که وجود ندارند»، گفت جک واتلینگ، پژوهشگر ارشد در RUSI. او خطر تلاش برای ساختاردهی به پاسخ دفاعی بر پایهٔ فهرست آرزوها بهجای واقعیت را برجسته کرد، بهجای پذیرش منابع موجود و برنامهریزی بر اساس آنها.
دولت بریتانیا اوایل امسال از سه کارشناس برجسته – جورج رابرتسون، سردبیر پیشین ناتو؛ ژنرال ریچارد بَرِنز، رئیس پیشین فرماندهی نیروهای مشترک؛ و فیونا هیل، مدیر ارشد پیشین در شورای امنیت ملی آمریکا – خواست تا یک بررسی راهبردی از دفاع انگلستان انجام دهند. این سهنفر یک دفترچه راهنمای گامهای لازم برای آمادگی در زمان جنگ به دولت ارائه دادند.
در سخنرانی خود در مراسم RUSI ماه گذشته، بَرِنز گفت که بریتانیا باید تابآوری زیرساختهای خود را بازنگری کند، نیروهای مسلح، ذخیرهها و دفاع مدنی خود را تقویت کرده و در بهداشت، صنعت و اقتصاد سرمایهگذاری نماید تا بتواند بهسرعت به وضعیت جنگی تبدیل شود.
«صادقانهً به تجزیه و تحلیل بیشتری برای شناخت کارهایی که باید انجام دهیم نیاز نداریم. مسئله این است که ما باید واقعاً آن را انجام دهیم»، او گفت. او اشاره کرد که «جامعه مدنی و سیاستمداران ما» دغدغههای دیگری دارند که باعث عدم سرعت در اقدامات میشود.
سود صلح
بسیاری از پایتختهای اروپا، از جمله لندن، در چند دههٔ گذشته بهندرت به دفاع فکر کردهاند. از آنجا که هیچ درگیری نظامی عمدهای در قاره از سال ۱۹۴۵ رخ نداده، اروپا طولانیترین دورهٔ صلح مستمر در قرنها را تجربه کرده است.
این دهههای آرامش نسبی با سود صلح قابلتوجهی همراه بود. دولتهای متوالی توانستند هزینهها را به سمت رفاه بهجای دفاع متمرکز کنند و زندگی مردم عادی اروپا را بسیار راحتتر سازند، در حالی که برای نجات در صورت لزوم بر ایالات متحده، بزرگترین هزینهبر نظامی جهان، تکیه میکردند.
سپس دو بیداری تلخ رخ داد: یک رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، که به متحدان ناتو روشن کرد دیگر نمیتوانند بهصورت سنگین به آمریکا اعتماد کنند، و تهاجمی تمامعیار روسیه به اوکراین.
این تغییر وضعیت، بیشتر اعضای اروپایی ناتو را به افزایش مخارج دفاعی وادار کرد. بهنظر بر پایهٔ دادههای ناتو، ۳۱ از ۳۲ عضو آن قصد دارند هدف هزینهکرد ۲٪ از تولید ناخالص داخلی بر روی دفاع را در این سال برآورده کنند – که در مقابل تنها شش کشور در سال ۲۰۲۱، پیش از تهاجم روسیه، بوده است. ایسلند، یکی از کشورهای مؤسس ناتو و تنها کشوری که پیشبینی میشود به هدف نرسد، نیروی نظامی خود را ندارد. در عوض، از لحاظ مالی، پرسنل غیرنظامی و سامانههای دفاع هوایی و نظارت مشارکت میکند.
اعضای ناتو در ژوئن توافق کردند که هدف را تا سال ۲۰۳۵ به ۵٪ از تولید ناخالص داخلی ارتقا دهند. با این حال، بسیاری از تحلیلگران نسبت به این هدف شک دارند – بهویژه چون اکثر کشورهای اروپایی تحت فشارهای مالی هستند، حتی بدون این که بهطور جدی به افزایش چشمگیر مخارج دفاعی فکر کنند.
توضیح به رایدهندگان که ممکن است برخی منابع باید بازتخصیص یابند و شاید تعداد بیشتری از افراد باید در نیروهای ذخیرهای یا منظم خدمت کنند، کاری نیست که اکثر سیاستمداران بخواهند انجام دهند.
رابین پاتر، همیار آکادمی در مؤسسه تفکر مستقر در بریتانیا «چاتهام هاوس»، گفت که تمایل مردم در سراسر اروپا برای درک تهدید و ایفای نقش در مقابله با آن، بهطرز چشمگیری متفاوت است.